Esta fin de semana tivemos a oportunidade de volver, un ano máis, ao Torés Escapado e aos Domingos Folclóricos de Portomarín.
Dúas citas diferentes, pero unidas por algo que para nós ten un valor enorme: a vontade de manter viva a memoria, a cultura e as tradicións que forman parte da nosa identidade.
Participar nelas sempre nos fai ilusión. Pero volver a Portomarín ten, ademais, un significado moi especial para Meigas e Trasgos. Porque os Domingos Folclóricos non son simplemente unha actuación máis no calendario de verán. Son unha cita cunha longa historia, un punto de encontro para agrupacións de distintos lugares de Galicia e un escaparate aberto á xente da vila, aos visitantes e aos milleiros de peregrinos que cada ano pasan por Portomarín.
E, para nós, son tamén parte da nosa propia historia.
Que son os Domingos Folclóricos de Portomarín?
O propio Concello de Portomarín define os Domingos Folclóricos como un programa cultural que se celebra todos os domingos do mes de agosto e que busca achegar a vila á música tradicional, contribuíndo a rescatar e manter viva a herdanza folclórica e a dar a coñecer as tradicións locais entre peregrinos e visitantes.
As actuacións celébranse abertas ao público e teñen como protagonistas diferentes grupos folclóricos, que levan á praza de Portomarín música e baile tradicional galego.
Na programación de 2026, as actuacións teñen lugar os domingos de agosto ás 19.30 horas e reúnen formacións procedentes de diferentes puntos da provincia e de Galicia. Entre os grupos anunciados este ano atópanse A.C. Río Miño, Son Outeiro, Axeigo, Os Xílgaros de Lugo, a Asociación Folclórica de Lemavos, O Feitizo, Airiños de Orbazai, A Legua Dereita e, unha vez máis, A.C. Meigas e Trasgos.
Pero para comprender realmente o valor desta celebración hai que mirar bastante máis atrás.
Máis de medio século facendo do folclore un lugar de encontro
Os Domingos Folclóricos de Portomarín naceron a finais da década de 1960.
As referencias históricas consultadas non coinciden completamente no ano exacto do seu inicio. Unha información publicada por La Voz de Galicia no ano 2000 sinalaba que Portomarín celebraba esta cita anualmente desde 1968, mentres que documentación histórica local sitúa o seu nacemento en 1969. O que ambas referencias deixan claro é que estamos diante dunha iniciativa nacida a finais dos anos sesenta e que leva, por tanto, máis de medio século vinculando Portomarín coa cultura tradicional galega.
Non é un dato menor.
Manter durante tantas décadas unha programación centrada na música e no baile tradicional significa crear continuidade. Significa facer que xeracións diferentes poidan subir ao mesmo escenario, que agrupacións de distintas comarcas se coñezan e compartan repertorios e formas de entender a tradición e, sobre todo, que o folclore siga tendo un espazo visible dentro da vida cultural das nosas vilas.
O escenario cambia, cambian as persoas que bailan ou tocan, cambian as xeracións que se sentan entre o público, pero a razón de ser permanece: compartir e transmitir unha cultura que segue viva precisamente porque continúa practicándose.
Portomarín, un escenario especialmente simbólico
O lugar no que se celebran os Domingos Folclóricos tampouco é casual desde o punto de vista cultural.
Portomarín está intimamente ligado ao Camiño de Santiago. A propia historia da vila está marcada durante séculos polo paso dos peregrinos e polo seu papel dentro da ruta cara a Compostela. Hoxe continúa sendo un dos lugares máis coñecidos do Camiño Francés.
Iso converte os Domingos Folclóricos nunha pequena ventá de Galicia aberta ao mundo.
Quen chega a Portomarín durante agosto pode atoparse non só cunha vila histórica ou cunha etapa do Camiño, senón tamén cun escenario no que a música, o baile, a indumentaria e a cultura popular galega ocupan o espazo público.
O propio Concello destaca precisamente esa dimensión: os Domingos Folclóricos serven para achegar as tradicións aos peregrinos e visitantes. Outras referencias turísticas sobre Portomarín falan tamén dese intercambio cultural que se produce cando as agrupacións galegas mostran as súas tradicións ás persoas que chegan á vila desde outros lugares.
E aí está unha das grandes virtudes da cita: a tradición non queda pechada nun local de ensaio nin reservada a quen xa a coñece. Sae á praza. Faise visible. Compártese.
Meigas e Trasgos e os Domingos Folclóricos: unha relación que vén de lonxe
Para Meigas e Trasgos, regresar a Portomarín ten aínda outra dimensión.
A nosa relación con estes Domingos Folclóricos está documentada desde os primeiros anos de vida da asociación.
As referencias hemerográficas conservadas sobre as orixes de Meigas e Trasgos recollen que xa en xullo de 1971 se anunciaba que unha sección da agrupación actuaría o 15 de agosto en Portomarín, precisamente dentro dos seus Domingos Folclóricos.
É difícil non emocionarse ao ler hoxe esa referencia.
Pasaron máis de cincuenta anos desde aquela noticia e os nomes Meigas e Trasgos e Domingos Folclóricos de Portomarín continúan encontrándose.
No ano 2000, La Voz de Galicia volvía falar desta relación e describía Meigas e Trasgos como un dos grupos máis fieis a estas celebracións. Naquel ano, a agrupación sarriá compartía a xornada inaugural coa banda de gaitas de Samos, nunha edición que prestaba unha atención especial ao Camiño de Santiago.
A relación continuou ao longo dos anos.
En 2013, Meigas e Trasgos e o grupo Río Miño participaron nos Domingos Folclóricos durante unha xornada especialmente simbólica para Portomarín, na que a vila conmemoraba os cincuenta anos do seu traslado.
E non hai que ir tan atrás.
O 10 de agosto de 2025, Meigas e Trasgos regresaba novamente á programación, compartindo escenario con Axeigo de Rábade.
En 2026, o programa dos Domingos Folclóricos volveu contar con nós.
Por iso, dicir “un ano máis” ten para nós moito máis significado do que podería parecer.
Non é simplemente repetir unha actuación.
É continuar un vínculo.
Un orgullo, pero tamén unha responsabilidade
Desde Meigas e Trasgos levamos máis de medio século traballando pola conservación, difusión e promoción da cultura tradicional galega a través do baile, a gaita, a percusión, a pandeireta e o canto tradicional.
Cada vez que participamos nunha cita coma esta sentimos a satisfacción de poder compartir ese traballo, pero tamén a responsabilidade que supón formar parte dunha cadea de transmisión moito máis grande ca nós.
Antes de nós houbo outras persoas que aprenderon, ensinaron, investigaron, tocaron e bailaron.
Hoxe tócanos a nós seguir facendo que ese legado continúe presente.
E mañá serán outras xeracións as que teñan que facelo seu.
Por iso son tan importantes os escenarios, as asociacións, as escolas, as foliadas, as festas e os encontros nos que a cultura tradicional segue atopando un lugar.
Non se trata unicamente de mirar ao pasado con nostalxia.
Trátase de conseguir que todo aquilo que recibimos teña tamén futuro.
